കൊട്ടിയൂരിലെ ശ്രീബലി എഴുന്നള്ളത്ത്

-സമ്പാധനം  എസ്.വെങ്കടേഷ്

അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിൽ ഭക്തഹൃദയങ്ങളെ ഏറ്റവും അധികം സ്പർശിക്കുന്ന ഒന്നാണ് ശ്രീബലി എഴുന്നള്ളത്ത്. തികച്ചും പ്രകൃതിയെ തൊട്ട് നിന്നുകൊണ്ട് ദീപപ്രഭകളുടെയും വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും നടുവിൽ, ഭക്തിനിർഭരമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്ന ആ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഒരു അപൂർവ കാഴ്ചയുണ്ട്, ദേവി മുൻപിൽ, ശ്രീപരമേശ്വരൻ പിന്നിൽ.

ആദ്യമായി കാണുന്ന ഒരാൾക്ക് അത് ഒരു ആചാരവൈരുദ്ധ്യമായി തോന്നാം. എന്നാൽ അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിന്റെ ആത്മാവറിയുന്നവർക്ക് അത് ഒരു മഹാഗ്രന്ഥത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്തരൂപമാണ്. ആ ഒരു കാഴ്ചയിൽ തന്നെ ദക്ഷയാഗത്തിന്റെ കഥയും, ശിവശക്തി തത്ത്വവും, യാഗരഹസ്യവും, ഭക്തിയും, പ്രണയവും, ആത്മജ്ഞാനവും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കൊട്ടിയൂരിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ദക്ഷയാഗത്തിന്റെ സ്മരണയിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകണം. ദക്ഷപ്രജാപതി സംഘടിപ്പിച്ച മഹായാഗം ദേവലോകത്തിന്റെ മഹാസംഗമമായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ യാഗത്തിൽ പരമശിവന് സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. സ്വന്തം പിതാവിന്റെ യാഗത്തിൽ ക്ഷണമില്ലാതെ എത്തിയ ദക്ഷായണി അഥവാ സതി, അവിടെ ഭർത്താവിനെതിരായ അവഹേളനം കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്നു. ശരീരത്തേക്കാൾ മഹത്തായിരുന്നത് അവളുടെ പതിവ്രതധർമ്മവും ഭക്തിയുമായിരുന്നു. ആ അപമാനം സഹിക്കാനാകാതെ അവൾ സ്വന്തം പിതാവ് ഒരുക്കിയ മഹായാഗാഗ്നിയിൽ സ്വയം സമർപ്പിച്ചു.

ആ നിമിഷം ഒരു സ്ത്രീയുടെ മരണം മാത്രമായിരുന്നില്ല. ശക്തി അഗ്നിയിൽ ലയിച്ച നിമിഷമായിരുന്നു അത്. അതിനുശേഷമാണ് ശിവന്റെ മഹാവേദന ആരംഭിക്കുന്നത്. അതിനുശേഷമാണ് വീരഭദ്രന്റെ ഉദയം. അതിനുശേഷമാണ് ദക്ഷയാഗത്തിന്റെ തകർച്ച. കാളിയും വീരഭദ്രനും ഭൂതഗണങ്ങളും കൂടി യാഗവേദി തകർത്തെറിഞ്ഞു. ദക്ഷനെ വധിച്ചു. കൊട്ടിയൂർ ഈ സംഭവത്തെ ഒരു കഥയായി മാത്രം ഓർക്കുന്നില്ല. ഓരോ ആചാരത്തിലും അത് വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ശ്രീബലി എഴുന്നള്ളത്തിൽ ദേവി മുൻപിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ആദ്യം യാഗശാലയിലേക്ക് കടന്നത് അവളാണ്. ആദ്യം വേദന അനുഭവിച്ചതും അവളാണ്. ആദ്യം ആത്മസമർപ്പണം നടത്തിയതും അവളാണ്. ശിവന്റെ യാത്ര അവൾക്കുശേഷമാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്.

ഈ സ്മരണയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ദേവി മുൻപിലും ശിവൻ പിന്നിലുമുള്ള പ്രദക്ഷിണം ഒരു പുരാണത്തിന്റെ ജീവനുള്ള അവതാരമായി മാറുന്നു. എന്നാൽ അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിന്റെ രഹസ്യം പുരാണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല. അവിടെ തുടങ്ങുന്നത് തന്ത്രത്തിന്റെ ലോകമാണ്. തന്ത്രശാസ്ത്രത്തിൽ ശിവനും ശക്തിയും രണ്ടല്ല. ഒരേ സത്യത്തിന്റെ രണ്ട് ഭാവങ്ങളാണ്. ശിവൻ നിശ്ചലമായ ചൈതന്യം. ശക്തി ആ ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനം. ആദിശങ്കരാചാര്യർ സൗന്ദര്യലഹരിക്ക് തുടക്കമിടുന്ന ആദ്യ ശ്ലോകം തന്നെയാണ് ആധാരം.

ശിവശക്ത്യായുക്തോ യദി ഭവദി ശക്തഃ പ്രഭവിതും

ന ചേ ദേവം ദേവോ ന ഖലു കുശലഃ സ്പന്ദിതുമപി

ശക്തിയോടു ചേർന്നാലേ ശിവൻ ശക്തനാകൂ, അല്ലാത്തപക്ഷം ഒരു സ്പന്ദനം പോലും സാധ്യമല്ല.

കുമാരനാശാൻ അതൊന്നുകൂടി ലളിതമാക്കി.

ചൊല്ലേറും ശക്തിയോടൊത്തിഹ ശിവനഖിലം

ചെയ്യുവാൻ ശക്തനാകു-

ന്നല്ലെന്നാൽ ചെറ്റനങ്ങുന്നതിനുമറികിലാ-

ദ്ദേവനാളല്ലയല്ലോ

ഈ ശ്ലോകം അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലെ ശ്രീബലി എഴുന്നള്ളത്തിന്റെ തത്ത്വശാസ്ത്രമാണ്. ലോകം ആദ്യം അനുഭവിക്കുന്നത് ശക്തിയെയാണ്. ഉദയസൂര്യന്റെ പ്രകാശം ആദ്യം കാണുന്നു, അതിന് പിന്നിലെ അഗ്നിഗോളം പിന്നീട് ചിന്തിക്കുന്നു. തിരമാല ആദ്യം കാണുന്നു, സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴം പിന്നീട് തിരിച്ചറിയുന്നു. അതുപോലെ സൃഷ്ടിയുടെ എല്ലാ മേഖലകളിലും ആദ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് ശക്തിയാണ്. രൂപം, രസം, ഗന്ധം, ശബ്ദം, വികാരം, സ്നേഹം, കരുണ, മാതൃത്വം എല്ലാം ശക്തിയുടെ ഭാഷകളാണ്. അതിനാൽ ശ്രീബലി എഴുന്നള്ളത്തിൽ ശക്തി മുൻപിൽ നടക്കുന്നു. ശിവൻ പിന്നിലുണ്ട്. കാരണം അദ്ദേഹം ആ ശക്തിയുടെ ആധാരമാണ്.

അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ ഒരു യാഗഭൂമിയാണ്. യാഗത്തിന്റെ ആത്മാവ് പരിവർത്തനമാണ്. നെയ്യ് അഗ്നിയിൽ വീഴുമ്പോൾ ജ്വാലയായി മാറുന്നു. മരക്കഷണം ചാരമാകുന്നു. വിത്ത് മണ്ണിൽ വീണാൽ വൃക്ഷമാകുന്നു. അഹങ്കാരം ജ്ഞാനാഗ്നിയിൽ വീണാൽ വിനയമാകുന്നു. ഈ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ശക്തിയാണ് യാഗത്തിന്റെ ഹൃദയം. അതുകൊണ്ടാണ് അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലെ മഹോത്സവത്തിലെ പ്രധാന ആചാരങ്ങൾ പോലും ശക്തിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നത്. അക്കരെ പ്രവേശനം, നെയ്യാട്ടം, ഇളനീർവെപ്പ്, രോഹിണി ആരാധന എല്ലാം ഒരുതരം ആത്മസമർപ്പണത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.

ഭക്തൻ ബാവലിപ്പുഴ മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോൾ, ഒരു സാധാരണ നദിയല്ല അവൻ കടക്കുന്നത്. ലോകത്തിൽ നിന്ന് ആത്മീയതയിലേക്കുള്ള അതിരാണ് അവൻ കടക്കുന്നത്. ഭക്തൻ നെയ്യ് സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ, വാസ്തവത്തിൽ അവൻ തന്റെ അഹന്തയെ സമർപ്പിക്കുകയാണ്. ഭക്തൻ മണിത്തറയിൽ തലകുനിക്കുമ്പോൾ, ഒരു ശിലയ്ക്കു മുന്നിലല്ല അവൻ നമിക്കുന്നത്. ദക്ഷന്റെ അഹങ്കാരം ചാരമായ ആ യാഗവേദിക്ക് മുന്നിലാണ്. ഇത്തരം യാഗഭൂമിയിൽ ശക്തി മുൻപിൽ നടക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. ദേവിയെ മാതൃശക്തിയായി കാണുന്ന ഭാരതീയ ആത്മീയദർശനം ഈ പ്രദക്ഷിണത്തിന് മറ്റൊരു മനോഹരമായ അർത്ഥം നൽകുന്നു.

ദേവീമാഹാത്മ്യത്തിൽ ആവർത്തിച്ച് വരുന്ന ഒരു മന്ത്രമുണ്ട്:

യാ ദേവീ സർവ്വഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ

നമസ്തസ്യൈ നമസ്തസ്യൈ നമസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിലും ശക്തിരൂപേണ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദേവിക്ക് നമസ്കാരം.

ജനനം മുതൽ മരണം വരെ മനുഷ്യനെ നയിക്കുന്നത് മാതൃശക്തിയാണ്. കുഞ്ഞ് ആദ്യം അറിയുന്നത് അമ്മയുടെ സ്പർശമാണ്. പിന്നീട് മാത്രമാണ് ലോകത്തെ അറിയുന്നത്. ആത്മീയജീവിതവും അതുപോലെയാണ്. ആദ്യം മനുഷ്യൻ അനുഭവിക്കുന്നത് ശക്തിയുടെ ലോകമാണ്. പ്രകൃതി, ബന്ധങ്ങൾ, സ്നേഹം, ദുഃഖം, സന്തോഷം, സേവനം ഇവയിലൂടെ കടന്നുപോയ ശേഷമാണ് അവൻ പരമസത്യത്തെ അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത്.

അതിനാൽ ദേവി മുൻപിലും ശിവൻ പിന്നിലുമുള്ള പ്രദക്ഷിണം ആത്മീയയാത്രയുടെ ഒരു രൂപകമായി മാറുന്നു. ആദ്യം അനുഭവം, പിന്നീട് ജ്ഞാനം. ആദ്യം ശക്തി, പിന്നീട് ശിവം.

ഭക്തിയുടെ ഭാഷയിൽ ഇതിന് മറ്റൊരു വ്യാഖ്യാനമുണ്ട്. സതിയോടുള്ള ശിവന്റെ സ്നേഹം അനന്തമാണ്. സതിയുടെ ദേഹം ചുമലിലേറ്റി ലോകം ചുറ്റിയ ശിവന്റെ രൂപം ഭാരതീയ ഭക്തിസാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും ഹൃദയസ്പർശിയായ ദൃശ്യങ്ങളിലൊന്നാണ്. അതിനാൽ ചില ഭക്തർ ഈ പ്രദക്ഷിണത്തെ പ്രണയത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കാണുന്നു. മുന്നിൽ പോകുന്ന ശക്തിയെ അനുഗമിക്കുന്ന ശിവൻ. ഒരിക്കലും വേർപിരിയാത്ത ദിവ്യദമ്പതികൾ. അർദ്ധനാരീശ്വരതത്ത്വത്തിന്റെ സഞ്ചരിക്കുന്ന രൂപം.

അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിൽ രാത്രിയിലെ ശ്രീബലി എഴുന്നള്ളത്ത് ദർശിക്കുമ്പോൾ ഈ ഭാവം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു. ദീപപ്രഭകളുടെ മൃദുലമായ വെളിച്ചത്തിൽ, വനത്തിന്റെ നിശ്ശബ്ദതയെ ഭേദിച്ച് നീങ്ങുന്ന ആ ദിവ്യയാത്രയിൽ, ഒരു മഹത്തായ ആത്മീയരഹസ്യം മെല്ലെ തുറന്നുകാണാം.

അവിടെ മുന്നിലും പിന്നിലും എന്നത് സ്ഥാനമല്ല, അത് തത്ത്വമാണ്. അവിടെ ആധിപത്യമില്ല, ഐക്യമേയുള്ളൂ. അവിടെ രണ്ടില്ല, ഒന്നേയുള്ളൂ. ശിവനും ശക്തിയും ഒരേ സത്യത്തിന്റെ രണ്ട് ഭാവങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് കൊട്ടിയൂർ നിരന്തരം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ദേവി മുൻപിലും പരമേശ്വരൻ പിന്നിലുമായുള്ള ആ പ്രദക്ഷിണം നിശ്ശബ്ദമായി പറയുന്ന സന്ദേശം ഇതാണ്. ശക്തിയാണ് ജീവിതത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നത്, ശിവമാണ് അതിന് അർത്ഥം നൽകുന്നത്. ശക്തി യാത്രയാണ്, ശിവം ലക്ഷ്യമാണ്. ശക്തി ജ്വാലയാണ്, ശിവം അതിന്റെ പ്രകാശം. ശക്തി ഭക്തനെ കൈപിടിച്ചുനടത്തുന്നു, ശിവം അവനെ സ്വയം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്നു.

ഈ മഹാരഹസ്യം വാക്കുകളേക്കാൾ ശക്തമായി വെളിപ്പെടുത്തുന്നത് അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലെ ശ്രീബലി എഴുന്നള്ളത്തിന്റെ ആ ഒരു ദൃശ്യം തന്നെയാണ്. ദേവി മുൻപിൽ, പരമേശ്വരൻ പിന്നിൽ. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ ഇരുവരും ഒരുമിച്ച്, അനാദിയായും അനന്തമായും, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പായി സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ വെറും ഒരു ശിവക്ഷേത്രമല്ല, അതൊരു ശക്തികേന്ദ്രമാണ്. ശക്തിയോടൊത്ത് ശിവൻ ചേരുന്ന ഇടം.